Provincie Gelderland
Professional: Jeffrey van Luttikhuizen
Planbegeleider Provincie Gelderland
Van veilig denken in regels naar durven realiseren van doelen.
De Wet ruimtelijke ordening (2008) heeft de rol van de provincie aanzienlijk veranderd. Niet langer is de provincie een toezichthoudende instantie bij ruimtelijke vraagstukken, maar speelt nu zelf een actievere rol. Voorheen kon de provincie alleen reageren op plannen van gemeenten en deze achteraf goed- of afkeuren. Dat heeft de nieuwe Wro veranderd. Rode lijn in de wet is dat elke overheidslaag de bevoegdheden en instrumenten krijgt om het eigen ruimtelijk beleid te verwezenlijken. Dit vergt een meer actieve houding van de provincie, de provincie moet zich meer en meer naar buiten toe richten en met relevante partijen in gesprek raken over de inrichting van de ruimte. Dit laatste vraagt een nieuwe houding van de provinciale ruimtelijke ordenaar, maar eveneens een nieuwe vorm en inrichting van provinciale overheidsbemoeienis. Dit alles samengevat onder het motto ‘van veilig denken in regels naar durven realiseren van doelen’.
Om hier invulling aan te geven heeft de provincie Gelderland de hulp ingeroepen van Impect-professional Jeffrey van Luttikhuizen. De opdracht was tweeledig, enerzijds omvatte het het daadwerkelijk onderhouden van contacten over ruimtelijke vraagstukken met gemeenten uit het eigen gemeenteaccount, maar anderzijds het samen met collega’s en management vormgeven van de nieuwe houding van de provinciale ambtenaar en de inrichting van een daarbij passende organisatie. Een uitdagende klus, met veel bewegingsvrijheid om naar eigen inzicht vorm te geven aan de wijze waarop provincie Gelderland haar actieve rol onder de nieuwe Wro in de toekomst gaat vervullen.
Onderhouden van contacten
De provincie ontwikkelt zelf beleid in onder ander de structuurvisie Streekplan Gelderland, echter beleid moet uiteindelijk zijn plek krijgen in ruimtelijke plannen zoals bestemmingsplannen en structuurvisies van gemeenten. Hiermee ontstaat voor de realisering van provinciale beleidsdoelen (belangen) een wederzijdse afhankelijkheid. Dit vergt overleg, maar niet meer met de roe in de hand, als gij dit niet doet dan keuren wij u plannen niet goed, maar vanuit een positief kritische houding samen met gemeenten de goede dingen voor Gelderland realiseren. Niet meer toetsen en goedkeuren, maar aan de voorkant betrokken raken, invreten in de gemeente, goede contacten opdoen, de ene keer iets geven de andere keer wat halen. Met andere woorden door middel van zachte vaardigheden in combinatie met harde kennis er vroeg bij betrokken raken.
Opereren in een arena, waarbij naast de belangen van burgers, ontwikkelaars, woningbouwcorporaties en gemeenten ook provinciale belangen een plek moeten krijgen. Dit alles op basis van een goed vertrouwen in elkaar en elkaar de ruimte gunnen en geven om de goede dingen te kunnen realiseren. Een extra uitdaging hierbij is dat je als provinciaal ambtenaar veel meer bewegingsruimte hebt om naar eigen inzicht te handelen. Je kunt nu eenmaal niet wekelijks naar je gedeputeerde stappen. Het provinciale beleid is wel duidelijk, echter om gesprekspartner te kunnen zijn, is juist inzicht in de ruimte van het beleid van belang. Dit vergt bestuurlijk inzicht om in het spel te weten tot hoe ver je Gedeputeerde mee kan gaan.
Inrichting van een daarbij passende organisatie
De provinciale overheid was lang een wat afwachtende organisatie op het gebied van de ruimtelijke ordening, bestemmingsplannen en structuurvisies kwamen altijd vanzelf naar de provincie toe en uiteindelijk had zij altijd het laatste woord in de vorm van de goedkeuring. Met nieuwe Wro is hier enorm veel veranderd. De Provincie heeft niet meer als taak om te controleren of een ruimtelijk plan voldoet aan een goede ruimtelijke ordening, maar moet er op toezien dat de door de provincie benoemde belangen worden gewaarborgd. Dit vergt een totaal nieuwe manier van denken en handelen, waarbij de provincie meer en meer bedrijfsmatig moet gaan nadenken over de inzet van tijd, geld en middelen. Efficient handelen vraagt om uitsluitend die dingen te doen die voor de organisatie van wezenlijk belang zijn.
Gemeenteprofiel en agenda
Om richting te geven aan deze nieuwe manier van werken heeft Jeffrey van Luttikhuizen het zogeheten gemeenteprofiel met hieraan gekoppeld de ruimtelijke gespreksagenda ontwikkeld. Het profiel is een typologie van de gemeente en omvat naast algemene informatie de wezenlijke ontwikkelingen van de gemeenten in de komende jaren. Deze ontwikkelingen worden gekoppeld aan de provinciale belangen die in een gemeente aanwezig zijn. Van hieruit wordt een gespreksagenda gedestilleerd, waarin die wezenlijke projecten en onderwerpen komen te staan die raken aan het provinciaal belang. Op de agenda staan ook de provinciale projecten, immers de provincie realiseert ook zelf projecten in gemeenten. Hiermee ontstaat letterlijk een agenda met onderwerpen waar de provincie de komende jaren over willen spreken. Dit zowel naar buiten toe met gemeenten, als naar binnen toe naar de provinciale projectleiders.
Alle zaken die niet op de agenda voorkomen moet je vervolgens ook gewoon loslaten, immers daar spelen geen provinciale belangen en moet geen energie in gestoken worden, lastig voor de gemiddelde provinciale ambtenaar die gewend is aan plantoetsing en goedkeuring. Deze verandering in het denken zal ook de komende jaren nog tijd vergen.
Aan de hand van de gespreksagenda wordt de voortgang van de ontwikkelingen in de gemeente gemonitord en probeer je als provincie in goed overleg met gemeenten deze ontwikkelingen te faciliteren. Dit door middel van je harde kennis maar nog belangrijker door middel van je contacten in gemeentelijke en provinciale netwerken.
Het gemeenteprofiel en de gespreksagenda is een groot succes, het door Jeffrey van Luttikhuizen ontwikkelde model is provinciebreed ingezet en voor iedere gemeente in de provincie Gelderland wordt het profiel en de agenda opgesteld. Het model helpt het management maar ook de collega planbegeleiders om op een andere manier naar gemeenten te kijken en op een meer efficiente wijze onze tijd geld en middelen in te zetten, gekoppeld aan de provinciale belangen.
Beschouwing
De opdracht is buitengewoon interessant, naast het inhoudelijke component in de vorm van contacten met gemeenten was het met name uitdagend om bij te kunnen dragen aan de nieuwe verhouding tussen gemeenten en provincie onder de nieuwe Wro. De wetswijziging voorzag in het loslaten van de hiërarchie tussen overheden, waardoor ook de verhouding verdween, hetgeen resulteert in een zeker mate van onrust bij zowel gemeenten (moeten we hiervoor nu wel of niet voor naar de provincie) als bij de provincie (maar dan zien we niet alles meer en kan het ‘fout’ gaan).
Voor de provincie Gelderland heb ik door middel van het ontwikkelen van het profiel en de agenda, maar meer nog door mijn enthousiasme en inspanningen om deze nieuwe manier van werken bij collega’s en management maar ook gemeenten onder de aandacht te brengen, een wezenlijke bijdrage geleverd aan de nieuwe verhouding tussen Gemeente en Provincie in Gelderland. Iets waar ik oprecht trots op ben.