Leertraject Impect Professional Jaap Westerink: “Duurzaamheid in de openbare ruimte”

Ruimte in Nederland is schaars en als dat ergens te merken is dan is dat wel in Haarlem. Deze stad reikt aan alle kanten tot haar gemeentegrenzen. De centrale ligging van Haarlem in de Randstad heeft ervoor gezorgd dat de stad in het verleden snel is uitgebreid. Woningbouw domineert en één van de dingen waar je niet snel aan zal denken is de openbare (groene) ruimte in de stad.

En die gedachte is terecht want het schaarse stukje openbare ruimte dat je nog kan vinden staat onder grote druk van de stad.

Het gemeentebestuur van Haarlem is zich hiervan bewust en spant zich in om de openbare ruimte op duurzame wijze in te richten. Op deze manier wordt het woon- en vestigingsklimaat verbeterd.

De basis hiervoor is gelegd in het “Structuurplan Haarlem 2020”. Een uitwerking van het structuurplan specifiek voor de openbare ruimte is dan de volgende logische stap. Aangezien de gemeente Haarlem koploper is op het gebied van initiatieven voor duurzaamheid, dient daarom wel een visie vanuit een duurzaam oogpunt opgesteld te worden.

De creatieve insteek werd tijdens een twee-daagse sessie geleverd door verschillende disciplines waaronder: stedenbouw, verkeer, water, groen en openbare ruimte. Een belangrijke rol was echter ook weggelegd voor de afdeling milieu van waaruit ‘duurzaamheid’ wordt vertegenwoordigd. Impect professional Jaap Westerink deed aan deze twee dagen mee onder meer om uitleg te geven hoe duurzaamheid verankerd kan worden in de planvorming en om ‘best practices’ te delen; ervaringen die hij heeft opgedaan tijdens zijn werk voor het EU project Sustainable Open Space. Het ontleden van het landschap is hier een belangrijk uitgangspunt. Door onderzoek via de lagenbenadering is na te gaan welke functies het beste op de juiste plek kunnen worden gepland. Bomen worden op een plek gepland waar ze goede voedingsstoffen aan de bodem kunnen onttrekken. Op deze manier zijn ze een lang leven beschoren. Evenals het in kaart brengen van watersystemen. Het buitengebied van Haarlem kan en wordt al multifunctioneel gebruikt voor agrarisch gebruik en waterberging op de plekken waar de bodem laag genoeg is. Maar niet alleen natuurlijke factoren spelen een rol. Ook de gedane menselijke invloeden kunnen, op een makkelijkere manier dan natuurlijke factoren, veranderd worden. De geleding van de stad vertelt je over wat voor type stedelijk gebied je hebt. Zo is Haarlem onder te verdelen in onder andere: cultuurhistorische binnenstad, flatwijken en hybride stadsgebieden. Al deze gebieden zijn dichtbebouwd. De conclusie is dat er veel uitgeefbare grond is en veel daarvan is verhard. De gemeente heeft zelf geen of weinig grond in bezit. Hoe garandeer je in dit stedelijk milieu duurzame open gebieden en hoe introduceer je nieuwe duurzame technieken?

Het is een uitdaging overzicht te houden te houden in de krachten die al deze factoren uitoefenen op de ruimte. De lagenbenadering biedt echter een goed handvat om gestructureerd het landschap te ontleden en (opnieuw) op te bouwen. Het is belangrijk deze stap niet over te slaan en direct aan de slag te willen gaan met het oplossen van knelpunten. Dat zorg namelijk niet structurele oplossingen. Het is prettig om zo aan de slag te gaan, omdat het overzichtelijk is en snel leidt tot resultaten, maar deze resultaten bieden alleen lokaal (wijk of buurtniveau) oplossingen en kunnen in het ergste geval op andere plekken voor nieuwe problemen zorgen.

De verdere invulling van het plan is gedaan door de gemeente zelf met als uitgangspunt een netwerkstrategie (het ontvlechten of juist verbinden van netwerken) waaraan een goede knelpunteninventarisatie ten grondslag lag. Met behulp van claimkaarten werd inzichtelijk gemaakt welke functies zich op welke locatie bevonden en hoe deze eventueel met elkaar conflicteerden.